Giáo dục – Mệnh lệnh của ai? (Giáo dục ngày nay đã hỏng rồi!)

Như ngôi nhà cũ mục, từng mảng vữa bục ra, rồi rơi vụn, chất thành đống đổ nát với hình hài quái gở kinh dị, đó là hình ảnh nền giáo dục đổ đốn và thối nát mà chúng ta đang chứng kiến. Đã có người nói rằng giáo dục là vấn đề của mọi người. Nó không phải là trách nhiệm riêng của ông Bộ trưởng hay Bộ giáo dục. Mọi người không thể đổ hết lỗi lên đầu ngành quản lý giáo dục… Có người nói
rằng trong cái văn hóa đổ lỗi phổ biến tràn lan hiện tại, mọi người nên tự nhìn lại bản thân và “giáo dục” chính mình trước khi trút tội cho cơ quan quản lý giáo dục… Đó là những ý kiến ngụy biện, ngoa ngôn và hèn nhát.
Trừ khi trở về văn hóa “ăn lông, ở lỗ”, chúng ta không thể không thấy rằng vấn đề giáo dục, y tế và các dịch vụ công nói chung là những căn bản của một xã hội hiện đại định hình sau hàng ngàn năm tiến hóa. Nó giúp phân biệt một xã hội “công bằng, dân chủ, văn minh” với một xã hội rừng rú nơi không tồn tại những khái niệm đại loại “hoạch định chính sách”. Nó giúp phân biệt một xã hội loài người với “xã hội” loài vật. Không mô hình xã hội nào, tư bản hay cộng sản, có thể vất bỏ vai trò của chính sách và người hoạch định chính sách. Và không người dân nào, kể cả phương Tây, có thể thoát khỏi ảnh hưởng của chính sách. Người dân không thể tự là bác sĩ, không thể tự là nhà giáo, không thể tự là luật sư. Do đó, người dân luôn cần những ''thiết kế'' để bảo vệ họ. Và việc bảo vệ họ là đương nhiên. Vì họ đã phải đóng thuế để nuôi những ''thiết chế'' đó. Họ có quyền chỉ trích khi thiết chế không làm tròn vai trò và khi thiết chế không đáp ứng được kỳ vọng của họ.
Ai cũng biết vai trò quan trọng then chốt của giáo dục đối với tiền đồ dân tộc. Thế nhưng, từ nhiều năm, chúng ta đã để cho giáo dục VN tụt hậu khá xa so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chưa bao giờ tình hình giáo dục trở nên tồi tệ như hiện nay. Nhìn chung cả nước, hệ thống giáo dục chưa ra khỏi trạng thái lộn xộn bất bình thường, hoạt động không theo quy luật khoa học, hiệu quả kém… Chúng ta đã có nhiều cố gắng để nâng giáo dục lên, song những căn bệnh chính của nó không hề giảm, trái lại ngày càng trầm trọng và kéo dài chưa biết đến bao giờ. Điều đó cho thấy nguyên nhân trì trệ không phải chỉ do những sai lầm cục bộ về điều hành quản lý (tuy phần trách nhiệm của bộ máy quản lý không nhỏ), mà chủ yếu là sai lầm từ gốc, sai lầm từ nhận thức, quan niệm, tư duy cơ bản. Nói vắn tắt: sai lầm có tính chất hệ thống, sai lầm thiết kế, không thể khắc phục bằng những biện pháp điều chỉnh chắp vá, sai đâu sửa đó, càng sửa, càng rối, mà cần phải cương quyết xây dựng lại từ gốc...''
Đoạn trích trên có thể giúp một số người đang nhìn nền giáo dục nước nhà bằng góc hẹp qua kẽ hở bàn tay có thể gạt bớt cái ngụy biện đi để mà hiểu ra rằng bàn về giáo dục không phải là việc phát biểu nông cạn một cách vô giáo dục. Phần trích trên là của giáo sư Hoàng Tụy, trong bài viết “Kiến nghị về chấn hưng giáo dục”, đưa ra từ tháng 11-2004. Kể từ đó đến nay, bức tranh giáo dục có khá hơn không? Những vấn đề giáo sư Hoàng Tụy nêu ra đến nay có thay đổi gì tích cực? “Chấn hưng giáo dục, mệnh lệnh từ cuộc sống” – báo Tuổi Trẻ từng “gào” lên một cách thảm thiết nhân Kiến nghị Hoàng Tụy – đến nay kết quả thế nào?
Có người nói nền giáo dục quốc gia không thể chấn chỉnh nếu chỉ “ngồi đó mà chửi” mà không có đóng góp ý kiến ôn hòa. Xem nào, có ý kiến ôn hòa nào, từ những nhà giáo dục học thực thụ, được lắng nghe và được thực hiện? Xem nào, có quan chức giáo dục nào đủ cam đảm để con cái họ được học và được dạy bằng “sản phẩm giáo dục” mà họ đẻ ra? Tại sao có hiện tượng người dân, dù phải chấp nhận bán nhà, vẫn lo cho con đi “tỵ nạn giáo dục”? Có khá giả nào mà không cho con học trường quốc tế? Đó có phải là “mệnh lệnh từ cuộc sống” từ thực tế không, khi mà người dân cay đắng nhận ra rằng cái chính sách giáo dục nước nhà mà họ đang được “thụ hưởng” như một thiết chế của “xã hội văn minh” đã hoàn toàn bế tắc và đổ nát? Ai chịu trách nhiệm? Nếu không phải những người thiết kế chính sách thì là ai?!
Manh Kim