Nghệ thuật cho (L'art de donner)

Hôm nọ, Turenne thấy trong quân đoàn của mình có chàng sĩ quan, con nhà tử tế, mà lại nghèo nên thiếu thốn mọi bề. Ông liền mời chàng dùng cơm tối, gặp riêng chàng sau bữa ăn để ngỏ lời thật dễ thương với chàng thế này: ''Ông ơi, nhờ ông làm ơn giúp tôi một việc có thể gây khó khăn, trở ngại cho ông; song tôi hy vọng rằng ông sẽ không nỡ lòng từ chối điều mà Tướng của ông sẽ nài xin. Chuyện thế này: tôi già rồi và sức khỏe cũng yếu nên
không kham nổi những con ngựa hay như con của tôi đang làm tôi phải lao tâm, lao lực! Tôi thấy ngựa ông rất hiền, được cưỡi nó là tôi khoái chí vô cùng. Nếu như không ngại xin ông hy sinh một việc quá lớn thì tôi sẽ nói: Xin ông vui lòng làm ơn nhường con ngựa ấy cho tôi.''
Viên sĩ quan chỉ trả lời bằng cách cúi đầu chào cung kính, rồi chạy đi, dẫn ngựa mình vào chuồng của vị tướng quân.
Hôm sau, Turenne nhờ người đem đến cho chàng một trong những con ngựa của ông ta, đẹp và hay nhất trong quân đoàn.
Nếu muốn biết nên cho như thể nào thì bạn hãy đặt mình vào cương vị của người đón nhận.
Turenne (người Pháp, 1611-1675, tín hữu Tin Lành, rồi theo Công Giáo.)
Ý kiến của người dịch:
Người Pháp nói: ''Cách biếu trọng hơn quà tặng.'': Tướng Turenne biếu ''hạ cấp'' của mình bằng cách ngỏ lời khiêm nhu nài xin. Người cho, kẻ nhận chẳng hề tham. Triết gia Freud nói: ''Văn hóa là những gì còn lại sau khi mất tất cả.''
''Điều mất'' là con ngựa đẹp và hay nhất; ''điều còn lại'' là Bác Ái Kitô Giáo được Turenne thực hành bằng cách ''yêu người'' mà quên mình. Điều ''còn lại'' cũng là ''công bằng'' giữa ''người xin'' và ''kẻ cho'': thiện-chí-lòng-thành-song-phương.
Turenne chẳng dùng uy quyền để ra lệnh. Cách ''nói láo vô tội'' càng thêm ''phúc đức'' làm cho viên sĩ quan cung kính, quý mến cấp trên, chứ không quỵ lụy, run sợ.
Ước gì các vị lãnh đạo trong mọi lãnh vực cũng có tấm lòng như Tướng Turenne.
(Phan văn Phước dịch và nêu thiển ý.)